Ik wil pijnstillers gaan gebruiken

Onderwerp
Synoniemen
Chronische pijn

In het kort

  • Er bestaan verschillende pijnstillers, vrij verkrijgbaar of alleen op recept.
  • Aangeraden wordt om altijd te beginnen met paracetamol. 
  • Paracetamol werkt goed en heeft de minste bijwerkingen. 
  • NSAID's werken ook goed maar geven vaak maag- en darmklachten.
  • Paracetemol werkt sterker in combinatie met codeïne.
  • Nog sterkere pijnstilling geven morfine en morfine-achtige stoffen.
  • Morfine geeft verstopping en kan sufheid en soms verslaving geven. 
  • Gewenning en verergering van pijn kunnen maken dat u geleidelijk meer morfine nodig heeft.

Medicijnen tegen pijn

Beslis niet te vlug om een medicijn tegen pijn te gebruiken. Soms helpen andere maatregelen net zo goed. Zo kan rugpijn bijvoorbeeld al weg gaan door veel te wandelen. Hoofdpijn kan weggaan door ontspanning en een goede nachtrust. Pijnstillers kunnen de oorzaak van de pijn verbergen, waardoor u daar niets meer aan doet.

Als u ervoor kiest om een pijnstiller te nemen, is het belangrijk uit te zoeken welke pijnstiller het beste helpt. Begin met paracetamol omdat deze pijnstiller goed werkt en de minste bijwerkingen heeft. De andere pijnstillers die u zonder recept kunt kopen, hebben meer bijwerkingen. Vooral van de maag en darmen.

Let op de juiste dosering. Die staat op de verpakking of in de bijsluiter. Pijnstillers werken binnen een uur na inname. Werkt een pijnstiller niet of onvoldoende, dan kunt u een andere pijnstiller proberen. Lees altijd eerst in de bijsluiter of de pijnstiller geschikt voor u is, bijvoorbeeld of het samengaat met uw andere medicijnen of met een ziekte die u heeft. Bij alle pijnstillers moet u opletten dat u er niet te veel (samen) van neemt.

Er zijn pijnstillers die u zonder recept kunt kopen, die soms ook op recept worden voorgeschreven (zoals paracetamol, ibuprofen, diclofenac, naproxen). En er zijn pijnstillers die u alleen op recept kunt krijgen (zoals paracetamol met codeïne, tramadol en morfine).

Paracetamol

  • Paracetamol is een heel goede pijnstiller met weinig of geen bijwerkingen.  
  • Paracetamol wordt daarom aanbevolen als eerste keus. 
  • Bij kortdurende pijn kan een tablet van 500 mg paracetamol voldoende zijn. 
  • Gebruik zo nodig tot 4 maal per dag 1000 mg gedurende hooguit een of twee weken. 
  • Houdt de pijn langer aan, gebruik dan niet meer dan 4 tot 6 maal per dag 500mg.

NSAID

Als paracetamol onvoldoende helpt, kunt u in plaats daarvan een NSAID proberen. NSAID is een afkorting voor de Engelse naam ‘Non Steroid Anti Inflammatory Drug’. De bekendste NSAIDs zijn ibuprofen, diclofenac en naproxen. Ze worden soms onder een andere naam (een merknaam) verkocht.

NSAIDs zijn pijnstillers met een ontstekingsremmende werking. Het zijn goede pijnstillers maar ze geven (in tegenstelling tot paracetamol) regelmatig vervelende bijwerkingen. Vanwege die bijwerkingen kunt u het beste met de laagste dosering beginnen.

Bijwerkingen NSAIDs

NSAIDs kunnen maagklachten geven en de maag en darmen beschadigen. Soms veroorzaken ze zelfs een maagbloeding (ook als u het middel als zetpil gebruikt). Daarom kunnen mensen die meer risico hebben op maag- of darmbeschadiging bij een NSAID het beste een maagbeschermend middel nemen, zoals omeprazol of ranitidine. Een maagbeschermer koopt u bij de drogist of apotheek.

NSAIDs gaan vaak niet goed samen met andere medicijnen, zoals bijvoorbeeld de invloed op de bloedverdunning. Mensen met hart-, vaat- en nierproblemen moeten extra voorzichtig zijn met het gebruik van NSAIDs. Informeer daarom eerst of de pijnstiller geschikt voor u is. In de bijsluiter staat wanneer u het middel beter niet kunt gebruiken.

Neem contact op met de huisarts of apotheek om te overleggen als:

  • u twijfelt of het middel voor u geschikt is;
  • u ouder bent dan 60 jaar;
  • u een chronische ziekte heeft;
  • u vaste medicijnen gebruikt.

    Dosering

    Vanwege de kans op bijwerkingen kunt u het beste met de laagste dosering beginnen. Soms werkt bij iemand het ene NSAID beter dan het andere. Als een NSAID onvoldoende helpt, kunt u in plaats daarvan een andere NSAID proberen. U mag verschillende NSAIDs niet combineren.

    NSAIDs hebben ieder een eigen dosering:

    • ibuprofen 400-600 mg, 3 tot 4 maal per dag;
    • diclofenac 25-50 mg 2 tot 3 maal per dag of 75-100 mg 2 maal per dag;
    • naproxen 250-500 mg 2 maal per dag.

    Als NSAIDs onvoldoende helpen, kunt u er paracetamol bij nemen. Als u direct met een NSAID bent begonnen (zonder eerst alleen paracetamol te proberen) en het helpt onvoldoende, probeer dan alsnog alleen paracetamol.

    Paracetamol helpt soms beter dan een NSAID en heeft minder bijwerkingen.

    Paracetamol-codeïne

    • Samen met codeïne kan paracetamol sterker werken. 
    • Codeïne is een stof die is afgeleid van morfine, maar veel minder sterk werkt. 
    • Een vaak voorkomende bijwerking is verstopping van de darm. 
    • Zorg dat u voldoende drinkt en vezelrijk eet: dat vermindert de kans op verstopping. 
    • Van codeïne kunt u ook suf worden. Vermijd daarom activiteiten waarbij u oplettend moet zijn en snel moet kunnen reageren zoals autorijden of het bedienen van gevaarlijke machines.

    Tramadol

    • Tramadol is een morfine-achtige stof. 
    • Het geeft sterke pijnstilling maar het duurt even voordat het werkt. De pijnstillende werking bouwt in een paar dagen op. 
    • Tramadol kan verslavend werken. 
    • Bijwerkingen zoals misselijkheid en duizeligheid treden regelmatig op. Het geeft minder gauw verstopping dan codeïne. 
    • Van tramadol kunt u suf worden. Vermijd daarom activiteiten waarbij u oplettend moet zijn en snel moet kunnen reageren, zoals autorijden of het bedienen van gevaarlijke machines.

    Morfine

    • Morfine en andere morfine-achtige stoffen zoals fentanyl (in de vorm van een pleister) en oxycodon zijn voorbeelden van zeer sterke pijnstillers. 
    • Ze worden alleen gebruikt bij ernstige pijn en kunnen soms verslavend werken. 
    • Belangrijke bijwerkingen is ernstige verstopping. U krijgt er daarom een laxeermiddel bij, zodat de ontlasting gemakkelijker komt. 
    • Van morfine kunt u soms suf worden. Vermijd daarom activiteiten waarbij u oplettend moet zijn en snel moet kunnen reageren, zoals autorijden of het bedienen van gevaarlijke machines.
    • Deze zeer sterke pijnstillers kunnen ook misselijkheid, onrust en verwardheid geven. 
    • Door gewenning en bij erger worden van de pijn kan het nodig zijn om na verloop van tijd meer morfine te geven. 
    • Door geleidelijke verhoging heeft u minder last van bijwerkingen. 
    • Als de morfine afgebouwd kan worden gaat dat meestal geleidelijk, om onthoudingsverschijnselen te voorkomen.

    Hoe gaat het verder met gebruik van pijnstillers?

    Voor de meeste pijnklachten zijn paracetamol of NSAIDs voldoende. Wanneer u verwacht dat de pijn afneemt kunt u deze pijnstillers minderen of stoppen. 

    Bij aanhoudende pijn kan het nodig zijn de pijnstillers op vaste tijden te slikken, zodat de pijn niet telkens terugkomt. Lukt het niet om met leefregels en de voorgeschreven pijnstillers de pijn onder controle te krijgen, bel dan de huisarts. Samen met uw huisarts maakt u een plan zodat u weet wanneer u welke medicijnen het beste kunt nemen. 

    Bij ernstige pijn kan het nodig zijn (tijdelijk) sterkere pijnstillers voor te schrijven, bijvoorbeeld een van de morfine-achtige pijnstillers.

    Wanneer u langdurig veel pijnstillers blijft gebruiken, kunt u er ook afhankelijk van worden en zelfs hoofdpijn van krijgen (medicatie-afhankelijke hoofdpijn). Probeer dit te voorkomen. Bespreek het eventueel met uw huisarts. Samen kunt u proberen de pijnstillers af te bouwen. Het is goed u zo nu en dan af te vragen of er een andere manier is om uw klachten aan te pakken zodat u minder pijnstillers hoeft te nemen of ermee kunt stoppen. Een gezonde leefstijl kan hierbij helpen.

    Meer informatie over pijnstillers

    Meer informatie over medicijnen vindt u op apotheek.nl. Bespreek uw medicijngebruik met uw huisarts en/of apotheker.

    Deze tekst is voor het laatst herzien op 18 feb 2014