Ik heb een prikkelbare darm

Onderwerp
Synoniemen
PDS, prikkelbaredarmsyndroom, Spastische dikke darm, Irritable Bowel Syndrome, IBS

In het kort

  • Bij het prikkelbaredarmsyndroom (PDS) heeft u regelmatig buikpijn en problemen met de ontlasting.
  • Bespreek uw klachten en zorgen met uw huisarts.
  • Meer beweging en minder stress kunnen de klachten verminderen.
  • Zo nodig kunt u medicijnen gebruiken om de klachten tijdelijk te verminderen.

Prikkelbare darmsyndroom

Wat is een prikkelbare darm?

We spreken van het prikkelbaredarmsyndroom (PDS) wanneer iemand regelmatig buikklachten en problemen met de ontlasting heeft. De pijn zit vaak op wisselende plekken in de buik.

Een syndroom is een groep van klachten die vaak samen optreden.

Wat zijn de verschijnselen van een prikkelbare darm?

Bij een prikkelbare darm kunnen de volgende klachten gedurende jaren regelmatig terugkomen:

  • buikpijn; bij de één een vervelend of opgeblazen gevoel in de buik, bij de ander heftige buikkrampen;
  • de pijn kan overal in de buik zitten en wisselen van plek;
  • de klachten kunnen verminderen nadat u ontlasting heeft gehad;
  • onregelmatige ontlasting in de vorm van verstopping, diarree of een afwisseling van beide.

Andere klachten die erbij kunnen horen:

  • moeheid, misselijkheid, winderigheid of een gespannen gevoel in de buik;
  • ergere of minder klachten na het eten of na de ontlasting;
  • een vervelend gevoel of pijn in de maag en/of slokdarm, pijn of een naar gevoel bij het plassen, problemen met plassen, rugpijn of spier- en gewrichtsklachten. 

De klachten verschillen per persoon. Sommige mensen hebben weinig klachten en kunnen er goed mee leven. Anderen hebben soms zulke heftige klachten dat ze hun dagelijkse bezigheden tijdelijk moeten onderbreken.

Hoe de klachten verlopen is moeilijk te voorspellen. Soms zijn er langere perioden geen of weinig klachten, soms kunnen de klachten ineens heel heftig zijn.

Hoe ontstaat het prikkelbaredarmsyndroom?

Hoe klachten van een prikkelbare darm ontstaan is niet duidelijk. Het lijkt er op dat bij PDS de hersenen extra alert zijn voor wat er in de darmen gebeurt. Prikkels in de darmen worden direct door uw hersenen opgemerkt. Uw darm lijkt extra gevoelig en beweeglijk.

Na een darminfectie (buikgriep) kunnen de klachten verergeren.

Bij sommige mensen lijken de darmen sterk te reageren op prikkels, zoals drukte of spanningen. Wanneer de PDS-klachten verergeren, kan dat erop wijzen dat een bepaalde situatie stressvol is.

Wat kunt u zelf doen bij een prikkelbare darm?

    Als u zich zorgen maakt over uw klachten, dan is het goed om hierover te praten. Ongerustheid kan ervoor zorgen dat uw klachten verergeren en uw ongerustheid verder toeneemt. De klachten en de zorgen hierover versterken elkaar. Samen met uw huisarts bekijkt u of dit een rol speelt. U bespreekt dan ook hoe u de opeenvolging van ongerustheid en klachten zelf kunt doorbreken.

    Voorkom vermijdingsgedrag

    Probeer vermijdingsgedrag te verminderen. Als u bijvoorbeeld niet naar bijeenkomsten gaat omdat u niet zeker weet of daar wel een goed toilet in de buurt is, dan mist u misschien nuttige bijeenkomsten of gezellige feestjes die u juist wat afleiding kunnen geven. Als u gestrest raakt wanneer u naar een onbekende omgeving moet, dan kunnen PDS-klachten verergeren. Probeer of u toch wat meer van die bijeenkomsten kunt meemaken. Bouw het op door bijvoorbeeld met iemand af te spreken dat u maar een halfuurtje naar een feest gaat. Durf gerust te vragen of er ergens, weg van alle drukte, een toilet is waar u zo nodig even naartoe kunt.

    Verminder stress

    Pak stress aan. Zoals bij bijna elke ziekte kunnen stress en de klachten elkaar versterken. Bedenk waar de stress vandaan komt. Bespreek het met uw huisarts. Maak eventueel vooraf een dagboekje: schrijf op wanneer u spanningen of stress voelt en waar het minder van wordt.

    Eet gezond

    Ook voor mensen met PDS is het belangrijk om volwaardige voeding te nemen. Veel patiënten met PDS vertellen dat ze bepaalde voedingsmiddelen vermijden omdat ze merken dat die bij hen meer klachten geven. Ze nemen bijvoorbeeld geen kool, paprika, peulvruchten, ui, koolzuur, melkproducten, koffie, suiker, zoetstoffen, vet of citrusvruchten. Of het vermijden van bepaalde voedingsmiddelen de klachten vermindert, is tot nu toe niet wetenschappelijk bewezen. Zodra u bepaalde voedingsmiddelen niet meer neemt, is het verstandig om eens met een diëtist te bespreken of en hoe u toch genoeg voedingsstoffen binnenkrijgt. Een evenwichtig eetpatroon met minstens drie maaltijden per dag is ook voor patiënten met PDS van belang. Daarbij is het belangrijk om voldoende oplosbare vezels (vooral vezels uit groente en fruit) binnen te krijgen en genoeg te drinken.

    Beweeg voldoende

    Zes van de tien mensen met PDS zeggen dat niet al te inspannende regelmatige beweging de buikpijn en darmklachten vermindert. Kijk eens hoe het zit met uw dagelijkse beweging thuis, op school of op uw werk. Als u weinig beweegt, probeer dan eens of u af en toe wat kunt gaan wandelen. Kijk wat dat met uw klachten doet. Stop niet bij de eerste buikkramp maar probeer voorzichtig verder te bouwen aan uw gezondheid.

    Medicijnen bij een prikkelbare darm

    Eventueel kunt u medicijnen gebruiken om de PDS-klachten tijdelijk te verminderen:

    • Bulkvormers (bijvoorbeeld psylliumvezels) kunnen alle patiënten met PDS proberen, dus ook bij diarree.
    • Tegen diarree kunt u loperamide gebruiken. Buikpijn kan daar ook wat minder van worden. Bedenk dat loperamide ook flinke verstopping kan geven en daarmee weer veel klachten. Gebruik loperamide bijvoorbeeld alleen als u op reis gaat of ergens moet zijn waar geen toilet in de buurt is.
    • Antidepressiva kunnen de PDS-klachten verminderen.

    Loperamide remt de bewegingen van de darmen en zorgt voor samentrekking van de anus.

    Het wordt gebruikt bij diarree.

    Bron: Apotheek.nl

    Andere middelen bij een prikkelbare darm

    Van sommige middelen die wel eens worden gebruikt bij PDS is niet altijd wetenschappelijk aangetoond dat ze werken. Als u overweegt deze middelen te gebruiken, wees dan zeer kritisch. Gebruik uw verstand en wees alert. Kijk of er een middel is dat bij u past, waar uw klachten minder van worden en dat niet schadelijk voor u is. Bespreek het eventueel met uw huisarts.

    Enkele voorbeelden van dit soort middelen:

    • Probiotica: van probiotica (in pillen/capsules, in zakjes poeder of in yoghurtdrankjes) is nog onvoldoende bewezen of en bij wie ze helpen. Toch lijken de probiotica bij sommige mensen wel wat verlichting te geven. De mogelijk werkzame probiotica (van de juiste bacteriestam en in de juiste dosis en toedieningsvorm) zijn in de apotheek of bij natuurvoedingswinkels te bestellen. Probiotica hebben geen of weinig bijwerkingen.
    • Pepermuntolie: bij een deel van de mensen met PDS verminderen pillen met pepermuntolie de klachten.
    • Chinese kruiden: van bepaalde Chinese kruiden is aangetoond dat ze kunnen helpen bij PDS. De middelen zijn in Nederland moeilijk verkrijgbaar en er is te weinig ervaring mee. Ook is moeilijk te controleren of de samenstelling van de kruiden die u eventueel zou aanschaffen wel de goede is.
    • Lijnzaad: hiernaar is geen onderzoek gedaan bij PDS. Het is dus niet bekend of het echt helpt.
    • Aloë vera: hiervan is het zeer onzeker of het helpt tegen PDS. Onderzoek geeft aan dat het waarschijnlijk niet werkzaam is. Het kan zelfs meer klachten geven.

    Hoe gaat het verder bij prikkelbaredarmsyndroom?

    Als u eenmaal weet dat u PDS heeft, geeft dat al wat duidelijkheid en rust.

    Het is goed om dan met uw huisarts af te spreken hoe het verder gaat. Vaak is er behoefte aan meer gesprekken, uitleg en een plan om met de klachten om te leren gaan.

    Uw huisarts bespreekt dan of het voor u belangrijk is om te gaan praten met een diëtist, een psycholoog of een bedrijfsarts.

    Een psycholoog kan u met de zogenaamde 'cognitieve gedragstherapie' leren om op een andere manier naar uw klachten te kijken. Hij of zij leert u om op zo’n manier met uw klachten om te gaan dat u er wat minder last van heeft. Uw gedrag, gevoel en manier van denken kunnen daardoor veranderen. Deze veranderingen kunnen goed helpen om de klachten te verminderen.

    Ook van hypnotherapie, door een psycholoog/hypnotherapeut met speciale kennis op dit gebied, kunnen PDS klachten minder worden.

    Wanneer contact opnemen bij een prikkelbare darm?

    Bel de huisartsenpraktijk:

    • als u bloed of slijm verliest met de ontlasting;
    • als uw ontlastingspatroon opeens anders wordt dan u gewend bent;
    • als u onbedoeld veel afvalt.

    Deze klachten horen niet bij PDS en er kan dan wat anders aan de hand zijn.

    Meer informatie over prikkelbare darm

    Voor meer informatie over prikkelbare darm kunt u terecht bij de Prikkelbare Darm Syndroom Belangenvereniging.

    De informatie over PDS is gebaseerd de NHG-Standaard Prikkelbaredarmsyndroom (PDS).

    Deze tekst is voor het laatst herzien op 3 apr 2014